نگاهی به فیلم کتاب قانون
مازیار میری همیشه به دنبال موضوعات جدید و جسورانه برای ساخت فیلم است که همین نکته موجب شده فیلمهای این فیلمساز به طور معمول با حرف و حدیث فراوانی به نمایش در آیند. میری به دنبال موضوعات ممنوعه می گردد و در میان آثار ممنوعه آثاری را که در جامعه نیز جذابیت دارند، میسازد.
تمام فیلمهای این فیلمساز از این خصوصیت برخوردارند و جسارت در ورود به موضوع ویژگی اصلی کارهای اوست. کتاب قانون نیز به مانند سایر آثار این فیلمساز ورود به حیطه ایست که تاکنون کمتر به آن پرداخته شده است. در کتاب قانون ما نگاهی انتقادی بسیار تند به رفتار به ظاهر اسلامی ایرانیان داریم که تمامی آنها اصل دین و یا همان قرآن (کتاب قانون) را کنار گذاشته و خود را درگیر برخی حاشیهها و گاه خرافات دینی کردهاند. فیلمساز به طرز بی رحمانهای در این قصه کل جامعه را خطاب قرار داده و سعی کرده است تلنگری به تمام جامعه بزند. برای ارسال پیام خود به صراحت در بخشهای مختلف نماد قرارداده است تا حرفی از قلم نیفتد. در سفره ابوالفضلی که همه غیبت میکنند، کاسبی که میخواهد مکه برود ولی کم فروشی میکند و موارد بسیاری دیگری که در فیلم به آئینه تمام کامل جامعه ایرانی تبدیل شده است. رخدادهای غریب و تاسفآوری که برای ژولیت (آمنه) در طول روز اتفاق افتاده و موجب رنجش او میشوند اتفاقات روزمرهایست که برای تمامی ما در طول روز و در همین جامعه رخ میدهد و بیاعتنا از کنار آن رد میشویم.
در کتاب قانون میری جامعهای را نشانه گرفته که اصل مطلب را فراموشی سپرده و به حاشیههای بیمنطق آن روی آوردهاند. جامعه مسلمانی که برای تمامی افراد اصل دین که همان کتاب قانون است پدیدهغریب و نامانوس بوده و ناخواسته به مبارزه علیه آن پرداختهاند. این مبارزه زمانی دردناکتر میشود که سعی میکنند با حربه دین و به نام دین به تنها مسلمان واقعی فیلم بتازند و جالب اینکه سردسته این جنگ مدیر جاهل و عقبمانده به ظاهر دیندار است. مدیری که به عنوان شخصیت ارشد کشور در کنفرانسها و جلسات خارجی شرکت کرده و به عنوان نمادی از ایران به جهانیان نشان داده میشود.
در فیلم دو شخصیت سفید یک شخصیت خنثی داشته و مابقی سیاهند. میری جامعه ایرانی را به طور کامل سیاه نشان میدهد. رحمان شوهر ژولیت را خنثی ای که به سیاهی نزدیک تر است و تنها ژولیت تازه مسلمان شده و کوکب را میتوان شخصیتها مثبت فیلم دانست. انتخاب کوکب به عنوان چهره مثبت دارای امیدی است که شاید نسل جدید ایران در این آشفته بازار بتواند کمی با فکر، منطق و مطالعه دریچه واقعیت را به روی نسل بعدی بگشاید. کوکبی که میتواند بعد از مادر شدن فرزندانی تربیت کند که بتوانند درست را از غلط تشخیص دهند.
کتاب قانون در انتقال صریح پیام خود به طور کامل موفق است. آغازی بسیار درخشان داشته و در نیمه اول فیلم دارای ضربآهنگ و ساختاری مناسب است. قصه و خط درام اثر بسیار ساده شکل میگیرد. فضا سازی بسیار خوب بالاخص در بخش لبنانش چشم نواز است و طنز شیرین فیلم از خسته کردن مخاطب جلوگیری کرده و موجب شده تماشاگر با کنجکاوی خوبی داستان را دنبال کند. ولی به مانند تمام فیلمهای پیشین میری از نیمه دوم فیلم ضربه میخورد. طنز تکراری آن دیگر جذابیت ندارد، شخصیتپردازیها از واقعی به فانتزی و کارتونی تبدیل میشوند و قصه فیلم به یک سری پیام و شعار روشنفکرانه اجتماعی تبدیل میشود. همچنین فیلم دارای ضعفهای آشکاری در اجرا و فیلمنامه است. تمرکز زیاد فیلمساز روی سادگی انتقال پیام فیلم و ژولیت موجب شده از شخصیتهای دیگر فیلم غافل بماند. رحمان تنها وسیلهایست برای انتقال ژولیت به ایران و در فیلم بود و نبودش را حس نمیکنیم. شخصیت کلیه زنان خانه رحمان نیز به طور کامل کلیشهای هستند. شاید تا حدودی فقط مدیر رحمان را به توان شخصیتی قابل اعتنا در نظر گرفت. انتخاب بد بازیگران نیز مزید علت شده تا فیلم در بخش پرسوناژها بسیار سطح پائین شود. پرویز پرستوئی که دیگر مدتهاست برای من تمام شده و بازیهایش تکراری و ضعیف است. هیچ ظرافت و نو آوری در کارهایش دیده نمیشود. به نظر میرسد یا با حاج کاظم طرفیم یا رضا مارمولک! در بخشهای پایانی و زمانی که کوکب گریه میکند و تنها انعطاف پرستوئی را شاهد هستیم با اوج ناتوانی این بازیگر در اجرای یکی از مهمترین بخشها درام اثر مواجهیم. هرچند نباید فراموش کرد در این سکانس گریههای اعصاب خرد کن و بازی ضعیف کوکب نیز همان یک ذره تجربه پرستوئی را نیز تحت الشعاع قرار داده است.
در کل میری در اجرای فنی آثارش هنوز ضعفهای اساسی دارد و همین ضعفها مخاطب را در پایان فیلمهایش بلاتکلیف میگذارد.
فیلم ” کتاب قانون” در مجموع اثری قابل احترام است که به کشمکش جالبی بین افرادی که به خاطر داشتن پدر و مادری مسلمان، مسلمان شدهاند و ژولیتی که خود این دین را برگزیده است تبدیل میشود. فیلم جامعه و مخاطب را به طرز عجیبی به چالش میکشد.
مازیار میری به فیلمساز مهمی تبدیل شده است هرچند این اهمیت بیش از اینکه به دلیل ساخت فیلمهای خوب باشد نتیجه جنجال و جدلهائیست که بعد از فیلمهایش بوجود میآید.
دیدگاههای تازه